อาการท้องผูก ในผู้ป่วยที่ให้อาหารสายยางอาการท้องผูก (Constipation) เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมากถึง 50% ของผู้ป่วยที่ให้อาหารทางสายยาง ครับ เนื่องจากระบบย่อยอาหารไม่ได้ทำงานตามกลไกธรรมชาติ และผู้ป่วยไม่ได้เคลื่อนไหวร่างกาย ทำให้ลำไส้ลดการบีบตัว
หากปล่อยทิ้งไว้นาน อาจทำให้ผู้ป่วยท้องอืด แน่นท้อง และเสี่ยงต่อการที่อาหารขย้อนกลับจนสำลักได้ครับ
1. สาเหตุหลักของท้องผูกในผู้ป่วยกลุ่มนี้
ขาดกากใย (Fiber): อาหารปั่นบางสูตรหรืออาหารสำเร็จรูปบางชนิดอาจมีใยอาหารไม่เพียงพอ ทำให้อุจจาระไม่มีมวลและเคลื่อนตัวยาก
ได้รับน้ำไม่พอ: น้ำคือส่วนสำคัญที่ช่วยให้อุจจาระนิ่ม หากให้ "น้ำตาม" (Flush) น้อยเกินไป อุจจาระจะแข็งและอุดตันที่ปลายลำไส้
ขาดการเคลื่อนไหว: ลำไส้จะบีบตัวได้ดีเมื่อร่างกายมีการขยับ การนอนติดเตียงนิ่งๆ ทำให้ลำไส้ "ขี้เกียจ"
ผลข้างเคียงจากยา: ยาบางกลุ่ม เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มฝิ่น (Opioids), ยาลดกรด หรือยาบำรุงเลือด มักทำให้ท้องผูก
2. วิธีแก้ไขและกระตุ้นการขับถ่าย
คุณสามารถช่วยบรรเทาอาการได้ด้วยวิธีที่ไม่ใช้ยาก่อน ดังนี้ครับ:
เพิ่มใยอาหาร: ปรึกษานักกำหนดอาหารเพื่อเพิ่มส่วนผสมที่มีกากใย เช่น ฟักทอง หรือใช้ใยอาหารชนิดผงผสมลงในมื้ออาหาร
ให้ "น้ำ" เพิ่มระหว่างวัน: นอกจากน้ำล้างสายหลังมื้ออาหาร อาจต้องเพิ่มน้ำเปล่า 50-100 ซีซี ในช่วงว่างระหว่างมื้อ (หากผู้ป่วยไม่มีโรคที่ต้องจำกัดน้ำ เช่น โรคไตหรือหัวใจ)
นวดหน้าท้อง (Abdominal Massage): * ใช้ฝ่ามือนวดวนรอบสะดือในทิศ "ตามเข็มนาฬิกา" เบาๆ ครั้งละ 15-20 นาที เช้า-เย็น
การนวดตามทิศทางของลำไส้ใหญ่จะช่วยกระตุ้นการเคลื่อนตัวของกากอาหารได้ดีมากครับ
ท่าทางขณะขับถ่าย: หากเป็นไปได้ ให้จัดท่านอนหงายแล้วช่วยขยับขาผู้ป่วยในท่าปั่นจักรยานอากาศ หรือยกชันเข่าขึ้น เพื่อเพิ่มแรงดันในช่องท้อง
3. การใช้ยา (ควรปรึกษาแพทย์ก่อน)
หากวิธีธรรมชาติไม่ได้ผล คุณหมออาจแนะนำการใช้ยา ซึ่งต้องให้ผ่านสายยางอย่างระมัดระวัง:
ยาระบายกลุ่ม Osmotic (เช่น Lactulose): ช่วยดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ให้อุจจาระนิ่มลง
ยาระบายกลุ่มกระตุ้น (เช่น Bisacodyl): ช่วยให้ลำไส้บีบตัว
การเหน็บยาหรือสวนล้าง: เป็นทางเลือกสุดท้ายหากอุจจาระแข็งมากจนอุดตันที่ส่วนปลาย
🚨 ข้อควรระวังในการให้ยาทางสายยาง
ห้ามใส่ยาเม็ดที่บดไม่ละเอียด: จะทำให้สายยางอุดตันได้ง่ายมาก
ห้ามผสมยากับอาหารโดยตรง: ควรให้ยาแยกมื้อกับอาหาร และล้างสาย (Flush) ด้วยน้ำสะอาดทั้งก่อนและหลังให้ยาเสมอ
